Boekverkoopkanalen in beeld: boekhandel, keten, internet en meer

21-12-2023

Voor de editie 2022 is de KVB Boekwerk Boekverkopersmonitor vernieuwd en uitgebreid. Tijdens de coronacrisis in 2020 en 2021 liepen de distributiestromen van en naar boekwinkels geheel anders, wat leidde tot een vertekend beeld; daarom was het publiceren van een monitor niet mogelijk. Deze tijd hebben wij besteed om de monitor te vernieuwen en uit te breiden, met voor het eerst inzicht in vier verschillende kanalen voor boekverkoop: boekhandels, ketenwinkels, internetwinkels en overige verkooppunten. Lees hier meer over dit vernieuwingsproces. Daarnaast hebben we functies toegekend aan de boekverkoop voor de beschikbaarheid van bijvoorbeeld klassiekers, nieuwe titels, populaire titels of juist unieke titels. Daarmee kunnen we beter duiden wat de rol van de boekverkopers is voor het aanbod en bereik in Nederland.

Met deze nieuwe monitor bewerkstelligen we een belangrijke kwalitatieve aanvulling ten opzichte van de eerdere tellingen en verdeling naar het fysieke en het e-commercekanaal. Uit het onderzoek komt naar voren dat de boekhandel het beste scoort als het gaat om het aantal klassiekers en nieuwe titels in het assortiment, terwijl ketens relatief de meest populaire titels bestellen. Bekijk alle cijfers in het dashboard.

Nederlandstalige papieren boeken

In deze monitor baseren we ons op de distributiecijfers van CB. We kijken daarbij naar de levering van Nederlandstalige papieren boeken aan afleverpunten met een vast contract met CB. Het merendeel daarvan bestaat uit boekhandels en ketenwinkels (respectievelijk 468 en 538 in 2022, samen 78% van alle afleverpunten). Het totaleaantal afleverpunten daalt langzaam doordat boekwinkels sluiten én doordat zelfstandige boekverkooppunten worden overgenomen door regionale ketens, zoals Van der Velde, de Kler, Stumpel, et cetera, die één CB-contract hebben voor alle vestigingen. Dat betekent dat de daling van afleverpunten niet gelijk kan worden gesteld aan daling van het aantal boekhandels.

In 2018 waren er nog 532 boekhandels en 603 ketenwinkels aan wie CB leverde. Anno 2022 zijn dat 64 minder boekhandels en 65 minder ketenwinkels, waar aan geleverd wordt. Naast boekhandels en ketens, levert CB aan 287 andere bedrijven. Deze bedrijven variëren van winkels die boeken als nevenproduct verkopen, tot scholen en managementbedrijven.

Grotere afzet via internet tijdens coronacrisis

Het grootste deel van de afzet werd in 2022 geleverd aan de fysieke boekhandels (36%) en ketens (21%); samen zijn deze twee kanalen goed voor 57% van de leveringen. Internetwinkels kregen 42% van de afzet geleverd. De laatste procent van de leveringen ging naar overige afleverpunten.

Om het effect van de coronacrisis op de cijfers te zien, vergelijken we 2022 met coronajaar 2020 en pre-coronajaar 2018. (Voor meer informatie over de keuzes voor deze drie jaren, lees hier meer.) Een corona-effect is inderdaad te zien tussen 2018 en 2020. Toen steeg het aandeel geleverde exemplaren aan internetwinkels van 39% naar 47%. Inmiddels is dit dus weer gedaald naar 42%.

In de marktcijfers is een vergelijkbaar beeld te zien: in 2020 behaalde het e-commercekanaal 55% van de totaalafzet, tegenover 45% voor het fysieke kanaal. Let wel, de marktcijfers gaan over de totaalmarkt – inclusief anderstalige boeken en e-books.

Boekhandel koopt veel klassieke titels in

Voor boekhandels, internetwinkels en ketens geldt dat zij relatief veel klassiekers in het assortiment nemen: ongeveer een kwart van alle titels is een klassieker. Een klassieker is gedefinieerd als een literair-culturele titel die ouder is dan vijf jaar. De categorie ‘nieuw verschenen’ is hier gedefinieerd als titels van 4 weken of jonger in het literair-cultureel segment. Opvallend is dat de overige afleverpunten zich hierin onderscheiden. Bij hen bestaat het assortiment uit 13% van deze titels. Niet verbazend, omdat zij zich vooral richten op titels met een hoge omloopsnelheid. Boekhandels en ketens bieden net meer nieuw verschenen titels dan internetwinkels.

Als we de functies van het aanbieden van klassiekers en nieuw verschenen titels samen nemen, zien we dat de boekhandel op deze combinatie het beste scoort. Van het assortiment is 36% een klassieker of een nieuw verschenen titel. Dat beeld past bij de rol van de boekhandel als de aanbieder die zich onderscheid met een kwalitatief aanbod.

Ketenwinkels hebben veel populaire titels in assortiment

Ook nieuw in de monitor van dit jaar zijn populariteit en uniciteit. Hieronder volgt eerst een korte omschrijving van de definities van deze termen, gevolgd door de belangrijkste conclusies uit het onderzoek.

  • Populariteit beschrijft hoe het assortiment van een boekhandel zich verhoudt tot de gemiddelde rangorde van het assortiment in de totale markt. Hoe populairder het boek in de totale markt, hoe hoger (dichter bij de eerste plaats) deze in de rangorde komt. Hoe meer een boekhandel boeken hoog in de rangorde besteld, hoe populairder het aanbod.

  • Uniciteit beschrijft hoe uniek het assortiment van een boekhandel is. Hoe dichter bij de eerste plaats (‘maar op één plek te krijgen’), hoe unieker het assortiment van die boekhandel. Lees hier meer over hoe deze waardes zijn berekend.

Populariteit en uniciteit zijn tegenhangers van elkaar in betekenis. Beide functies worden echter anders berekend en zijn dus niet automatisch aan elkaar gekoppeld. Een hogere score in populariteit leidt niet automatisch tot een lagere score op uniciteit. In de praktijk zien we echter wel dat beide functies tegen over elkaar staan.

Ketens bestellen, zoals te verwachten, relatief de meest populaire titels en internetwinkels bestellen de minst populaire. Uniciteit laat precies het tegengestelde beeld zien: internetwinkels hebben juist het meest unieke assortiment en ketens het minst unieke. Bij ketenwinkels is het niet verbazend dat zij het meest populaire assortiment hebben, maar wel dat de populariteit sterk daalt en de uniciteit van het assortiment juist sterk stijgt ten opzichte van 2020. Mogelijk komt dat doordat winkels het assortiment aanpassen aan de lokale of regionale vraag. Ook hier zien voor uniciteit een tegenovergesteld effect, dat deze bij alle kanalen stijgt

Boekhandels laten een relatief stabiel beeld zien, waarbij de populariteit in het assortiment daalt en de uniciteit groeit maar beiden minder sterk dan bij de ketens.

Als het gaat om het bestellen van aantallen unieke titels, staat het internet bovenaan. Internetwinkels leverden in 2022 ruim 67.000 unieke titels* via CB, gevolgd door boekhandels (55.000 unieke titels). Overige afleverpunten bestellen beduidend minder unieke titels: bijna 18.000 in totaal voor dit kanaal. Het internet heeft de rol als oneindige boekenplank, passend bij het businessmodel van veel webwinkels.

*In dit onderzoek is een ‘unieke titel’ een NSTC en geen ISBN’s. Met een NSTC worden alle verschijningsvormen van een titel geïdentificeerd (e-book, luisterboek en papieren boek samen).

Lees meer

Blijf op de hoogte van de boekensector.

Aanmelden voor de nieuwsbrief van KVB Boekwerk

Ook interessant voor u

Deze website maakt gebruik van cookies. We gebruiken cookies om content en advertenties te personaliseren, om functies voor social media te bieden en om ons websiteverkeer te analyseren. Ook delen we informatie over uw gebruik van onze site met onze partners voor social media, adverteren en analyse. Deze partners kunnen deze gegevens combineren met andere informatie die u aan ze heeft verstrekt of die ze hebben verzameld op basis van uw gebruik van hun services. U gaat akkoord met onze cookies als u onze website blijft gebruiken. Onze cookies

Cookie instellingen

Via de cookie instellingen kunt u uw toestemming op elk moment wijzigen of intrekken.

NoodzakelijkNoodzakelijke cookies helpen een website bruikbaarder te maken, door basisfuncties als paginanavigatie en toegang tot beveiligde gedeelten van de website mogelijk te maken. Zonder deze cookies kan de website niet naar behoren werken.

StatistiekenStatistische cookies helpen eigenaren van websites begrijpen hoe bezoekers hun website gebruiken, door anoniem gegevens te verzamelen en te rapporteren.

VoorkeurenVoorkeurscookies zorgen ervoor dat een website informatie kan onthouden die van invloed is op het gedrag en de vormgeving van de website, zoals de taal van uw voorkeur of de regio waar u woont.

MarketingMarketingcookies worden gebruikt om bezoekers te volgen wanneer ze verschillende websites bezoeken. Hun doel is advertenties weergeven die zijn toegesneden op en relevant zijn voor de individuele gebruiker. Deze advertenties worden zo waardevoller voor uitgevers en externe adverteerders.

Niet-geclassificeerdNiet-geclassificeerde cookies zijn cookies die we nog aan het classificeren zijn, samen met de aanbieders van afzonderlijke cookies.