Meer dan papier: de betekenis en meerwaarde van boeken
SMB-NIQ/GfK themameting: de betekenis van boeken (2026)
Het gebruik van digitale media en generatieve AI groeit snel onder Nederlanders. Hoewel ze veel gebruikt worden, ziet men moderne media, zoals AI-platforms en sociale media, als weinig betrouwbaar en veilig. Ook heeft een ruime meerderheid juist meer behoefte aan echte, fysieke en menselijke ervaringen. In dit snel veranderende digitale medialandschap blijft leesgedrag grotendeels stabiel. Dit blijkt uit de meest recente editie van het jaarlijkse GfK-onderzoek Trends in digitale media, dat in september verscheen.
Van de drie typen boeken – papieren boeken, e-books en luisterboeken – blijft het aandeel Nederlands dat de eerste twee wel eens gebruikt al jaren stabiel. Het aandeel Nederlanders dat wel eens luisterboeken luistert laat dit jaar wel weer een ontwikkeling zien. Papieren boeken en e-books worden door respectievelijk 72% en 43% van de Nederlanders gebruikt, net als vorig jaar. Het aandeel Nederlanders dat wel eens naar een luisterboek luistert stijgt dus wel, van 24% in 2025 naar 26% in 2026. Daarmee zet de groei van de afgelopen jaren door. Jongere luisteraars – tussen de 18 en 49 jaar – zijn oververtegenwoordigd onder de luisterboekgebruikers. 50-plussers luisteren juist relatief weinig naar luisterboeken.
Spotify blijft het belangrijkste platform voor luisterboeken. Een kwart van de luisterboekluisteraars maakt er gebruik van. Storytel volgt met 18% en de online Bibliotheek wordt door 13% van de luisteraars gebruikt. Voor e-books zijn andere platforms populair: Bol.com Kobo Plus (17%) en Kobo Books (13%) worden het meest gebruikt. Ook hier staat de online Bibliotheek op de derde plaats (11%). Deze top 3 meest gebruikte platforms voor het luisteren en lezen van digitale boeken is sinds vorig jaar niet veranderd.
De frequentie en intensiteit waarmee de drie typen boeken worden gebruikt verschillen. E-books op de e-reader worden het vaakst gelezen. Bijna tweederde van de gebruikers leest meerdere keren per week op de e-reader en vier op de tien doen dat dagelijks. Voor luisterboeken (op de tablet of smartphone) en papieren boeken geldt dat ongeveer de helft van de gebruikers meerdere keren per week leest of luistert.
Ook worden e-readers van alle dragers het meest intensief gebruikt. Gebruikers lezen gemiddeld 168 minuten per week een e-book. Papieren boeken volgen met 114 minuten per week. Luisterboeken worden vooral via de smartphone beluisterd, gemiddeld 108 minuten per week. Andere dragers voor e-books en luisterboeken worden duidelijk veel minder intensief gebruikt: zo worden tablets ook wel gebruikt voor lezen en luisteren, maar gemiddeld minder dan een half uur per week (29 minuten voor e-books, 25 minuten voor luisterboeken).
De verschillende leesvormen hebben volgens de consument bovendien hun eigen kwaliteiten. Papieren boeken worden vooral gewaardeerd vanwege de prettige leeservaring. Bij e-books en luisterboeken spelen gemak en mobiliteit juist een rol. Luisterboeken worden bovendien gewaardeerd voor de mogelijkheid om het boek te combineren met andere activiteiten. Ook deze gebruikspatronen en -voorkeuren zijn sinds 2025 stabiel.
Binnen het bredere digitale medialandschap is steeds meer aanbod. Boeken, live televisie en radio blijven bestaan en worden nog volop gebruikt, maar nieuwe on demand-diensten voor het streamen van bijvoorbeeld tv-programma’s, korte video’s of podcasts blijven erbij komen. Podcasts en luisterboeken bedienen grotendeels een vergelijkbaar publiek: luisteraars zijn veelal hoogopgeleid, van een hoge sociale klasse en tussen de 18 en 49 jaar oud. De populairste podcastthema’s zijn true crime, nieuws en actualiteiten en gezondheid.
Toch is er bij veel Nederlanders behoefte aan meer afstand van digitale media. 59% vindt dat die te veel tijd naar een beeldscherm kijkt en 65% geeft aan juist meer behoefte te hebben aan echte, fysieke en menselijke ervaringen in een wereld waarin men steeds meer online is. 45% is daadwerkelijk bewust bezig met het verminderen van schermtijd, bijvoorbeeld door de telefoon weg te leggen, meldingen uit te zetten, apps te verwijderen of vaste momenten te plannen waarop je offline blijft.
Hoewel in het huidige digitale medialandschap het aanbod en het aantal digitale toepassingen blijven groeien, verdwijnen traditionele en fysieke vormen van mediagebruik niet zomaar. Sterker nog, een aanzienlijk deel van de consumenten is tegenwoordig bewust bezig met het verminderen van schermtijd. Papieren boeken en e-books (die grotendeels op de e-reader gelezen worden en minder op de telefoon of laptop) hebben binnen dit medialandschap een stabiele positie.
Als het gaat om digitale media, is het snel toenemende gebruik van generatieve AI een niet te negeren ontwikkeling. Inmiddels heeft 58% van de Nederlanders wel eens een AI-platform gebruikt, vergeleken met de helft vorig jaar en 37% in 2024. ChatGPT is met een bereik van 46% veruit het meest gebruikte AI-platform.
Men gebruikt AI vooral om informatie op te zoeken (54%), te brainstormen (30%) en teksten te schrijven (30%). Maar: Nederlanders zijn zich bewust van de beperkingen van de technologie. 90% weet dat informatie niet altijd correct is. Het vertrouwen in AI is niet erg hoog; slechts 36% geeft aan vertrouwen te hebben in de output van AI-platforms. Ook hebben veel mensen behoefte aan transparantie. 80% wil graag weten of content met behulp van AI is gegenereerd.
SMB-NIQ/GfK themameting: de betekenis van boeken (2026)
Onderzoek naar innovaties in het boekenvak
SMB-GfK reguliere meting (2026)