Plezier bij het lezen voor school wordt beïnvloed door keuzevrijheid

Evenveel ‘vrijetijdslezers’ als in 2023

In 2023 deed NIQ óók al onderzoek onder 12- tot en met 18-jarigen (Meting 64). Wat zien we als we de metingen vergelijken? Het beeld is hetzelfde als in 2023: iets minder dan 8 op de 10 leest wel eens in de vrije tijd uit papieren en/of digitale boeken. 4 op de 10 geeft aan wekelijks te lezen, en ook in dit opzicht verschillen de resultaten uit 2025 niet sterk van die uit 2023.

Zien we onderlinge verschillen in het gedrag van de 12- tot en met 18-jarigen die in 2025 zijn ondervraagd? Ja, onder andere als we kijken naar leeftijd. Op 12-jarige leeftijd zegt 56% nog wekelijks te lezen, onder de achttienjarigen bedraagt dit aandeel nog maar 32%. Het aantal niet-lezers neemt óók toe met de leeftijd; van 11% onder 12-jarigen tot 27% onder 18-jarigen.

Opleidingsniveau en de leesomgeving thuis – bijvoorbeeld, is er een goed gevulde boekenkast in huis? – lijken ook zijn weerslag te hebben op het leesgedrag van 12- tot en met 18-jarigen.

Lezen wordt belangrijk gevonden, maar is in minder mate “leuk”

Ongeveer zes op de tien 12- tot en met 18-jarigen zegt lezen in het algemeen belangrijk te vinden. Maar houden ze ook van boeken lezen?
39% reageert instemmend op de stelling “ik vind het leuk” en 35% geeft aan graag boeken te lezen. Daar staat tegenover dat 43% boeken lezen als saai typeert. We zien dan ook dat veel scholieren – ongeveer zes op de tien – aangeven dat zij lezen “omdat het van mijn school/opleiding moet”.
Zien we onderlinge verschillen in de houding van de 12- tot en met 18-jarigen die in 2025 zijn ondervraagd? Ja: de groepen voor wie lezen minder aantrekkelijk is zijn vaker jongens. Leeftijd en opleidingsniveau lijken ook weerslag te hebben op de houding van scholieren .

De meerderheid leest wel eens Engelstalige boeken in hun vrije tijd

Ruim 6 op de 10 van de 12- tot en met 18-jarigen zegt wel eens Engelstalige boeken te lezen in hun vrije tijd. Ruim 1 op de 10 leest zelfs wekelijks Engelstalige boeken.
Meiden (71%) lezen vaker uit Engelstalig boeken dan jongens (55%). In het verlengde daarvan zien we dan ook dat jongeren die plezier hebben in lezen, evenals de frequentere lezers, veel vaker ook Engelstalige boeken zeggen te lezen.
We kunnen niet geheel uitsluiten dat het hier ook boeken voor school betreft, die scholieren in hun vrije tijd lezen.

Boeken lezen voor school

Wat gebeurt er op middelbare scholen en mbo’s aan leesonderwijs, en hoe vinden scholieren dit zelf? Bijna de helft geeft aan dat zij thuis boeken lezen als opdracht vanuit hun docent. 45% geeft aan dat ze daarbij ook verwerkingsopdrachten moeten maken.
Wat gebeurt er in de klas? Bijna 4 op de 10 geeft aan dat er momenten zijn om vrij te lezen in de klas. Dit aandeel is lager onder oudere scholieren, waarin we onder andere de overgang naar de bovenbouw en de bijbehorende leerdoelen terugzien. Ongeveer 1 op de 3 geeft aan dat ze met hun docenten praten over boeken, en dat zij boekentips krijgen van de docent. Hier lijkt leeftijd een minder grote invloed op te hebben.
Waar komen de boeken die 12- tot en met 18-jarigen voor hun opleiding lezen vandaan? De eigen bibliotheek of mediatheek die aanwezig is op school wordt het vaakst genoemd: de helft van de scholieren komt via deze weg aan de boeken die zij voor hun opleiding lezen.
Wat vinden 12- tot en met 18-jarigen van boeken lezen voor het vak Nederlands? 55% geeft aan dit ‘altijd’ of ‘soms leuk’ en ‘interessant’ te vinden, maar er is ook een grote groep (45%) die het ‘(meestal) saai’ en ‘oninteressant’ vindt. Daarbij geeft 43% aan dat lezen voor school lezen minder leuk maakt. Wederom zien we dat oudere scholieren in dit opzicht minder positief zijn over hun leesonderwijs.

Scholieren die helemaal zelf hun boeken kiezen zijn positiever

43% van de scholieren vindt dus dat lezen voor school lezen minder leuk maakt. Heeft de mate van keuzevrijheid die zij ervaren invloed op hun beleving? Uit het onderzoek blijkt : 12% van de leerlingen zegt helemaal vrij te zijn in hun boekkeuze voor hun opleiding, 40% is hier “grotendeels” vrij in, en 23% zegt dat zij kiezen uit een bestaande lijst.
Van de scholieren die minder keuzevrijheid ervaren, geeft 50% aan dat lezen voor school lezen minder leuk maakt. Van de jongeren die helemaal zelf mogen kiezen, ervaart 39% lezen voor school als minder leuk.
Scholieren die geheel zelf hun boeken mogen kiezen oordelen ook positiever over het lezen van boeken bij het vak Nederlands: 37% vindt boeken lezen bij Nederlands het leukste onderdeel, tegenover 19% in het algemeen.